He mahi taketake te mahi a ngāi wāhine Māori ki te tiaki i ō rātou whānau, me te taiao, ā, he mahi nui tēnei mō te pāpori katoa, e ai ki Tatauranga Aotearoa Stats NZ i te rā nei.
I kohia ngā raraunga mō ngā wāhine Māori i te Kupenga 2018, i te tirohanga ki te toiora Māori. Tata ki te 8,500 ngā pakeke he momo Māori, he uri Māori hoki/rānei, i whakautu i te tirohanga.
"He nui ngā wa ka riro mā te wahine whakatairanga i ngā mahi tuku iho i roto i te whānau me te hapori nui tonu," e ai ki te kaiwhakahaere toiora, whare hoki ki a Tākuta Claire Bretherton.
"E noho ana ko ngā wāhine Māori ki te ārahi i ō rātou whānau, hapori hoki ki te tiaki i te ahurea Maori, i tētahi atu, i te taiao anō hoki."
Kotahi haurua o ngā wāhine Māori (50 ōrau) i kī, he mea tino hira, he āhua rānei, kia whai wāhi ki te ahurea Māori, ā, 41 ōrau o ngā tāne Māori i kōrero pērā anō hoki.
Ina uia mō ō rātou wheako i te tau i mua i te tirohanga, 63 ōrau o ngā wāhine Māori i kī, kua whakawhiti kōrero, i rapu kōrero rānei mō te whakapapa, mō ngā kōrero tuku iho a te whānau, 55 ōrau kua haere ki tētahi marae, ā, 51 ōrau kua tiri i te ahurea Māori ki ētahi atu.
Tata ki te 9 o ngā wāhine Māori 10 (87 ōrau) i kī, he mea tino hira, āhua hira rānei te tiaki i te taiao. I roto i te 12 marama kua hipa ake, 30 ōrau o ngā wāhine Māori i kī, kua whai wāhi rātou ki ngā mahi tiaki i te taiao, pēnei i te whakaora i ngā rerenga wai, i te whakatō rākau, i te ārai kīrearea, i te tahitahi takutai. Waihoki, 25 ōrau i kī, kua tiaki rātou i ngā pae Māori hira, pēnei i ngā urupā me ngā marae.
Mahi nui ai ngā wāhine Māori mō ō rātou hapori
Ina uia ngā wāhine mō ngā mahi kore-utu kua mahia e rātou i roto i ngā wiki e whā ki muri, 44 ōrau o ngā wāhine Māori i kī, kua āwhina i tētahi tangata o tō rātou whare ki te tunu kai, ki te horoi, ki te ngaki māra, ki ngā mahi tapitapi, ki ētahi atu mahi i te kāinga rānei. He pērā anō ngā ōwehenga i āwhina i ngā kura, i ngā whare karakia, i ngā karapu hākinakina, i ētahi atu rōpū hapori, whakahaere hapori rānei, kua tiaki tamariki noho i tētahi atu whare rānei.
| | Ōrau |
| I āwhina i ngā mahi a te kāinga (mō tētahi atu kāinga) | 44.1 |
| I tiaki i tētahi tamaiti (i taua kāinga anō) | 43.2 |
| "I āwhina mō/mā roto i ngā rōpū hapori | 41.8 |
| whakahaere rānei" | 41.9 |
| I tiaki i tētahi tamaiti (i tētahi atu kāinga) | 32.8 |
| I tuku tētahi atu āwhina (mō tētahi atu kāinga) | 16.7 |
| "I āwhina i/mā roto i tētahi marae | 13.3 |
| hapū | 13.4 |
| iwi rāne" | |
| "I manaaki i te hunga māuiui | |
| i te hunga hauā | |
| i ngā pakeke rānei (i tētahi atu kāinga)" | |
| "I manaaki i te hunga māuiui | |
| i te hunga hauā | |
| i ngā pakeke rānei ( i taua kāinga anō)" |
| 42.5 | 45.6 |
|---|---|
| 41.4 | 45.1 |
| 40.1 | 43.4 |
| 40.2 | 43.5 |
| 31.1 | 34.5 |
| 15.3 | 18 |
| 12.1 | 14.6 |
| 12.2 | 14.5 |
Nui atu te ōrau o te makihuhunu ki ngā wāhine Māori
Ahakoa ngā mahi nunui o ngā wāhi Māori ki tō tatou hapori, 69 ōrau i kī, kua tūpono ki te makihuhunu i tētahi wā i ō ratou rā i te ao nei. O ēnei, neke atu i te haurua (54 ōrau) i kī, nā tō rātou momo tangata, momo iwi rānei. I tuku kōrero mai ngāi wāhine Māori he iti iho tō rātou whakapono ki ngā tāngata, me ngā whare o Aotearoa, tēnā i te taumata o te whakapono ki te taupori katoa i te tirohanga pāpori ahuwhānui o 2018.
| | Te taupori o Aotearoa (GSS 2018) |
| Ngā tāngata o Aotearoa | 6.8 |
| Ngā kōti | 6.9 |
| Te mātauranga | 7 |
| Te hauora | 6.9 |
| Te hunga pāpāho | 4.9 |
| Ngā pirihimana | 7.9 |
| 6.8 | 6.9 |
|---|---|
| 6.8 | 6.9 |
| 6.9 | 7 |
| 6.8 | 7 |
| 4.8 | 4.9 |
| 7.8 | 7.9 |
| | Ngā wāhine Māori (TK 2018) |
| Ngā tāngata o Aotearoa | 5.8 |
| Ngā kōti | 5.8 |
| Te mātauranga | 5.8 |
| Te hauora | 5.8 |
| Te hunga pāpāho | 3.6 |
| Ngā pirihimana | 6.2 |
| 5.7 | 5.9 |
|---|---|
| 5.7 | 5.8 |
| 5.7 | 5.9 |
| 5.7 | 5.9 |
| 3.5 | 3.6 |
| 6.1 | 6.3 |
E uru nui ana ngāi wāhine Māori ki te pāpori
Ahakoa tērā, he tiketike tonu te urunga o ngā wāhine Māori ki ngā take pāpori, kirirarau rānei. Tata ki te 9 i roto i te 10 o ngā wāhine Māori (88 ōrau) i kī, kua pōti i roto i te pōtitanga whānui o 2017, kia whakatairitea ki te 81 ōrau o ngā tāne Māori. I tua atu i tērā, 68 ōrau o ngā wāhine Māori i kī, kua pōti rātou i tētahi pōtititanga kāwanatanga i ngā tau e toru ka hipa ake, kia whakatairitea ki te 61 ōrau o ngā tāne Māori.
"Ka kitea i konei te hiahia mō te mana motuhake i waenga i ngāi wāhine Māori, me te hira o tēnei āhua" e ai ki a Claire.
Uiuinga hunga pāpāho
James Weir
021 285 9191
[email protected]